U bent hier: Home / Nieuws / May wil een "smooth, orderly brexit". Dan zal ze toch nog een pak vraagtekens moeten uitklaren - Lieven Buysse

May wil een "smooth, orderly brexit". Dan zal ze toch nog een pak vraagtekens moeten uitklaren - Lieven Buysse

Lieven Buysse doceert onder meer Britse cultuur aan de KU Leuven Campus Brussel.

Lieven Buysse doceert onder meer Britse cultuur aan de KU Leuven Campus Brussel.

(verschenen in De Morgen op 18/01/2017)

In haar langverwachte speech in Lancaster House geeft Theresa May iets meer inkijk in haar brexitstrategie dan tot nu toe het geval was. Ze speelt het slim door enkele gevoelige snaren bij het Britse publiek te raken, maar echt overtuigen dat ze hiermee “the right deal for Britain” uit de brand kan slepen, doet ze niet.

Vriendelijke buur

May speelt duidelijk in op enkele diepgewortelde sentimenten die leven onder de Britse bevolking. Zo stelt ze een prominente rol van het land op het economische wereldtoneel in het vooruitzicht, en wel in termen die doen terugdenken aan het roemruchte British Empire van weleer. De soevereiniteit van het volk zal in eer hersteld worden en de verguisde regels en procedures die opgelegd werden vanuit Brussel mogen de Britten eindelijk vrolijk negeren. De premier gaat ook back to basics in hoe de relatie met continentaal Europa eruitzag toen het Europese project in de jaren 1950 gelanceerd werd: het VK is de vriendelijke buur met wie je een nuchtere, zakelijke relatie onderhoudt maar ook niet meer dan dat.

De impasse waar de Britten tot nu toe mee leken te zitten, was: hoe kunnen we de EU verlaten zonder de economische voordelen op te geven die we nastreefden met ons lidmaatschap? Een oplossing op zijn Noors, met gegarandeerde toegang tot de Europese vrije markt, zou het VK nog te zwaar binden aan Europese regelgeving en zou niet goedkoop zijn. Ook in een douane-unie zou het land nog te veel voorwaarden opgelegd krijgen om echt van een brexit die naam waardig te kunnen spreken. Mays mirakeloplossing is nu een vrijhandelsakkoord tussen de EU-27 en het VK, vergelijkbaar met het CETA dat onlangs gesloten werd tussen de EU en Canada. Door de manier waarop dit voorstel in haar speech zit ingebed, lijkt het alsof May dit als een makkelijkere oplossing ziet om een ware brexit te bereiken.

Vraagtekens

Een vrijhandelsakkoord is evenwel bijzonder complex, en bevat evenzeer normen en procedures waar de partijen zich aan moeten houden. Het duurde zowat acht jaar om CETA rond te krijgen, en het VK beoogt vrijhandelsakkoorden met al zijn voornaamste handelspartners. Hoe het land dat gaat bewerkstelligen zonder schade aan de eigen economie, en zonder al te veel concessies te moeten doen, blijft vooralsnog een vraagteken.

Het doelpubliek dat May voor ogen had voor deze speech was zeker niet beperkt tot de Europese leiders, al is het mooi meegenomen dat zij nu ook weten dat het VK voor de minst halfslachtige oplossing zou gaan kiezen. Het mag duidelijk zijn dat May in de eerste plaats de eigen Conservatieve achterban wou paaien. Ze heeft altijd aangegeven dat ze de wil van het volk zoals die uit het referendum gebleken is, onverkort wou uitvoeren, maar het vertrouwen van de Leave-aanhangers in haar is nooit echt groot geweest. De vage verklaringen tot nu toe konden dat vertrouwen onmogelijk opkrikken. Nu May een duidelijk engagement uitspreekt voor één strategie, hoe vaag de invulling ervan ook nog moge wezen, krijgen de brexithaviken wat meer gemoedsrust, en krimpt de vrees om langs rechts ingehaald te worden door UKIP.

Ver van 'brexit light'

Hoewel de toespraak de eenheid binnen haar partij kan vergroten, valt het te vrezen dat de eenheid in de rest van het land verder zal uitblijven. Mays oproep om de interne “unie” te versterken terwijl de externe wordt opgegeven, zal bijzonder lauw zo niet koel onthaald worden. Ze probeert weliswaar de links-progressieve stemmen in pakweg Schotland en Wales te sussen, bijvoorbeeld door voorop te stellen dat de sociale verworvenheden die de EU in het land geïntroduceerd heeft, te behouden en zelfs te verstevigen. Ook stelt ze de Noord-Ieren gerust dat ze de vlotte doorgang tussen Ierland en het Britse Noord-Ierland wil garanderen. Maar niets van dat alles weegt op tegen de analyse dat May kiest voor een optie die al te ver afstaat van de “brexit light” waar velen op gehoopt hadden in die regio’s waar Remain in het referendum hoog scoorde. Daardoor dreigen zeker de Schotten net verder te zullen vervreemden van het beslissingscentrum in Londen. 

Een “smooth, orderly brexit” zoals ze het zelf noemde, is het beoogde doel van Theresa May. Om echt overtuigend te klinken, zal ze toch nog een pak vraagtekens moeten uitklaren, niet het minst voor een aanzienlijk deel van haar eigen bevolking.